Aquariumplanten

 Zorg dat ze goed groeien

Het aanzien van een aquarium wordt sterk bepaald door de beplanting. Wat zijn de mogelijkheden en hoe zorg je ervoor dat de planten goed groeien? Je leest het hieronder.

Gezonde planten = Gezond aquarium

Waterplanten vormen een belangrijk onderdeel van het aquarium (al komt het ook voor dat in een speciaal-aquarium planten vrijwel ontbreken). Ze zijn decoratief en dragen bij aan een gezonde leefomgeving voor de vissen. Voor het aquarium zijn verschillende soorten waterplanten verkrijgbaar. Er zijn "echte" waterplanten. Voorbeelden hiervan zijn waterpest-, Aponogeton- en Vallisneria-soorten. In het aquarium zie je echter ook planten die in de vrije natuur niet onder water leven maar dit (tijdelijk) wel kunnen. Vaak zijn dit eigenlijk moerasplanten. Met name de echte waterplanten zijn belangrijk voor de kringloop in het aquarium met het water en de vissen. Je kunt waterplanten ook nog op een andere manier indelen. Een simpele indeling is die van bladplanten en steelplanten. Bladplanten vormen hun bladeren vanuit het hart van de wortelhals en vermeerderen zich door uitlopers. Steelplanten (de naam zegt het al) vormen stengels met bladkransen. Zij vermeerderen zich voornamelijk door zij-scheuten.
 
Vrijwel alle waterplanten halen hun voeding geheel of gedeeltelijk uit de bodem met een wortelstelsel. Bij de echte waterplanten dienen de wortels meer voor de verankering in de bodem. In de vrije natuur zorgt de biologische kringloop voor een natuurlijk evenwicht. De planten absorberen afvalstoffen van o.a. de vissen en zetten die onder invloed van het zonlicht (de fotosynthese) om in groei en zuurstof. En daar profiteren ook de vissen weer van. Zo is de een voor zijn bestaan afhankelijk van de ander. In het aquarium werkt dit principe ook. Alleen is daar de verhouding tussen het aantal vissen, de inhoud (c.q. de watermassa) en het aantal planten helemaal zoek. Er zijn veel te veel vissen om een natuurlijk evenwicht te bereiken. Dat betekent dat we de planten moeten ondersteunen.

Planten hebben water, licht en voedingsstoffen nodig om te kunnen groeien. Dit is een heel eenvoudig principe. Het wordt pas moeilijk om voor de juiste verhoudingen te zorgen. Hoeveel licht is er nodig voor een gezonde planten-groei zonder dat er ongewenste algenvorming ontstaat? Welke voedingsstoffen moeten worden toegevoegd aan het water en in welke hoeveelheid? Welke stoffen moeten geheel of gedeeltelijk uit het water worden verwijderd omdat ze anders een gezonde plantengroei in de weg staan? Op deze vragen is helaas geen eenduidig antwoord te geven. Wel zijn er algemene richtlijnen.

Hoeveel licht is er nodig?

Dit is o.a. afhankelijk van de plantensoort en de lichtdoorlatendheid van het water. Sommige planten, met name planten met een rode bladkleur, hebben veel licht nodig om te groeien. Andere planten kunnen met minder licht toe. Planten die te weinig licht krijgen groeien slecht en hebben een afwijkende bladvorming en -kleur. Bij steelplanten wordt de afstand tussen de bladkransen (de internodiën ) aan de stengel groter omdat de plant zo snel mogelijk naar de lichtbron toe wil groeien. Bij te grote lichtintensiteit is de plantengroei doorgaans nog goed maar kunnen de altijd aanwezige algen gaan woekeren. Het is een gegeven dat de lichtsterkte afneemt naarmate het water dieper wordt. Planten die laag bij de bodem groeien ontvangen dus minder licht dan planten die aan de oppervlakte groeien. Is het water troebel of bruin van kleur dan neemt de lichtintensiteit bij de bodem nog sterker af.

De samenstelling van het licht.

Een ander belangrijk punt is de samenstelling van het licht. Daglicht heeft een speciaal spectrum (zeg maar kleursamenstelling) dat normaal kunstlicht niet heeft. Planten groeien het beste bij daglicht omdat daar de juiste kleuren in zitten. De HQI-lamp benadert dit spectrum nog het beste maar is niet goedkoop. Voor het aquarium wordt daarom meestal gebruik gemaakt van speciale TL-lampen. Er zijn "planten-lampen" die de groei bevorderen en lampen die de kleur van de vissen mooi uit laat komen. Meestal gebruikt men een combinatie. De lengte van het aquarium bepaalt mede de lengte van de TL-buizen en daarmee ook de lichtsterke gemeten in watt. De breedte van het aquarium bepaalt de hoeveelheid TL-buizen die worden geplaatst. De laatste tijd zie je ook steeds vaker LED-verlichting bij een aquarium. LED-verlichting is bij de aanschaf duurder dan TL-lampen maar gaat langer mee en gebruikt minder energie. Bovendien is LED-verlichting dimbaar. In verband met de kleursamenstelling kun je echter niet zo maar willekeurige LED-lampen gebruiken voor het aquarium. AquAtlantis is een voorbeeld van een leverancier die speciale LED-lampen voor aquaria aanbiedt. Meer info bij aquariumspeciaalzaak Het Natuurhuis.

Voedingsstoffen

voeding-planten-rounded> Dierspecialist Het Natuurhuis | Aquariumplanten | Aquarium > aquarium, planten, aquariumplantenZoals al gezegd hebben planten water, licht en voedingsstoffen nodig om te kunnen groeien. Water en licht zijn aanwezig. Nu de voedingsstoffen nog. Sommige voedingsstoffen komen uit afvalstoffen van de vissen en afgestorven organisch materiaal. Die zijn er dus al. Andere voedingsstoffen zullen we moeten toevoegen. De hoeveelheid die we moeten toevoegen is afhankelijk van de inhoud van het aquarium. Planten die snel groeien hebben meer voedingsstoffen nodig dan planten die langzaam groeien. De groeisnelheid is o.a. afhankelijk van de hoeveelheid licht. Als we gezorgd hebben voor een goede verlichting met de juiste kleursamenstelling om de plantengroei te stimuleren, dan zullen we ook vaker voedingsstoffen moeten toedienen. Veel aquariumplanten zijn eigenlijk moerasplanten. Die nemen veel voedingsstoffen op met hun wortelstelsel. We moeten dus zorgen voor een goede voedingsbodem. Dit gebeurt normaal al meteen bij het inrichten van het aquarium. Voedingsstoffen kunnen ook op een later tijdstip weer worden toegevoegd. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van tabletten en kleiballetjes. Echte waterplanten nemen veel voedingsstoffen op door de bladeren. Deze voedingsstoffen worden meestal in druppelvorm aan het water toegevoegd. Hiervoor zijn diverse producten verkrijgbaar bij aquariumspeciaalzaak Het Natuurhuis. Die moeten zeer regelmatig en met de juiste dosering worden gebruikt. Lees dus goed de gebruiksaanwijzing van het product. Hieronder staat een opsommingen van de voedingsstoffen die planten nodig hebben:
Stikstof, Fosfor, Zwavel, Kalium, Calcium, Magnesium, IJzer, Koper, Mangaan, Zink, Boor, Molybdeen, Vanadium.
 

  Snapshot

Aquariumplanten zijn niet alleen decoratief en mooi om naar te kijken, ze vormen ook een wezenlijk onderdeel van de natuurlijke kringloop in een aquarium. Ze dragen bij aan de gezondheid van het aquarium. Voor de vissen vormen ze een schuilgelegenheid en een mogelijkheid om hun eitjes af te zetten. Het is ook wetenschappelijk bewezen dat vissen zich prettiger voelen met echte planten in aquarium dan met plastic planten. Om goed te kunnen groeien hebben planten drie basis-dingen nodig: een goede voedingsbodem, voldoende licht en voldoende voedingsstoffen. Hoeveel voedingsstoffen en hoeveel licht kan per plant verschillen. Er zijn echte ("slappe") waterplanten die hun voeding uit het water halen en er zijn ("stevige") moerasplanten die ook (voor langere tijd) helemaal onder water kunnen leven en die hun voedingsstoffen voornamelijk uit de bodem halen.
wikipedia-logo> Dierspecialist Het Natuurhuis | Aquariumplanten | Aquarium > aquarium, planten, aquariumplanten
Aquarium op Wikipedia
wikibooks-logo> Dierspecialist Het Natuurhuis | Aquariumplanten | Aquarium > aquarium, planten, aquariumplanten
Aquaristiek op Wikibooks

  Downloads

 Download de JBL folder over het inrichten van een aquarium


 Download de JBL folder over het aquariumwater


 Download de HS Aquafolder over het zoetwateraquarium


 Download de informatiebrochure van Sera over het inrichten van een aquarium


 Download de brochure van Colombo over aquariumplanten


 Download de folder van Tetra over je eerste aquarium met een leidraad voor beginners


 Download de folder van Tetra met ideeën voor mooie aquaria


 Download de folder van Tetra over aquaristiek voor experts


 Download de folder van Dennerle over het nano-aquarium


 Download de folder van Dennerle over het voorkomen van algen

 
 

Water verversen

De aanwezige planten kunnen helaas lang niet alle afvalstoffen in een aquarium verwerken. Daardoor zal het water langzaam vervuilen. Het is daarom raadzaam om regelmatig een deel van het water te verversen. Kraanwater is echter niet altijd geschikt om zonder toevoegingen te gebruiken. Ook zal de bodem af en toe moeten worden gezuiverd van een teveel aan organisch materiaal dat zich daar kan ophopen. Dit kan bijvoorbeeld door te hevelen waardoor tevens aquariumwater wordt verwijderd.

CO2 bemesting

Een apart hoofdstuk bij de verzorging van aquariumplanten is de toevoeging van kooldioxide oftewel CO2. Om te groeien vormen planten onder invloed van het zonlicht suikers die dienen als brandstof voor de groei. Dit proces heet fotosynthese.

Tijdens de fotosynthese nemen de planten kooldioxide op en geven zuurstof af. Zonder voldoende kooldioxide stopt de fotosynthese en de groei. 's-Nachts, als er geen zonlicht is en dus ook geen fotosynthese, wordt dit proces min of meer omgekeerd en geven planten kooldioxide af. Kooldioxide komt in de vrije natuur voldoende voor als onderdeel van onze aard-atmosfeer (denk maar aan het broeikas-effect). De meeste aquariumplanten zijn eigenlijk moerasplanten die in de vrije natuur gedeeltelijk boven water groeien. Zij kunnen kooldioxide opnemen uit de lucht. In het aquarium echter bevinden de planten zich volledig onder water en hebben dus geen toegang tot de kooldioxide in de lucht. Bovendien staan er in een goed beplant aquarium veel planten die allemaal hun portie kooldioxide nodig hebben om te kunnen groeien. Daarom wordt er vaak kooldioxide toegevoegd aan het aquariumwater.

Dit moet echter gecontroleerd gebeuren. Te weinig kooldioxide remt de groei en te veel kooldioxide zorgt voor verzuring van het water (een te lage PH-waarde), wat slecht is voor de meeste vissen. Het is raadzaam om het toedienen van kooldioxide te staken als de verlichting uit gaat. In het donker is er geen fotosynthese en geven de planten zelf kooldioxide af en nemen zuurstof op. Hiernaast staat een instructie-video van JBL (Duitstalig). Er zijn echter diverse merken en systemen verkrijgbaar bij aquariumspeciaalzaak Het Natuurhuis. Vraag advies welk systeem in jouw geval het beste is.

  1. De meest toegepaste methode is het gebruik van drukflessen gevuld met kooldioxide die worden aangesloten aan een systeem dat de toevoeging aan het aquariumwater regelt en er voor zorgt dat dit proces gelijkmatig verloopt. Dan wordt de kooldioxide optimaal opgenomen. Dankzij deze apparatuur is de toevoeging van kooldioxide vrij precies te regelen.
  2. Een andere methode is de inzet van gist in een afgesloten fles. In de fles bevind zich water en opgeloste suikers. Deze suikers vormen de voeding voor gist-bacteriën. Deze bacteriën geven voortdurend kooldioxide af zolang er opgeloste suikers aanwezig zijn en de gisting op gang blijft. Deze kooldioxide wordt met behulp van een pompje en vernevelaar toegevoegd aan het aquariumwater. De suikeroplossing met de gist moet worden vervangen zodra de afgifte van kooldioxide stopt (ongeveer een keer per maand). Deze methode is minder verfijnt, maar wel veel goedkoper dan de eerstgenoemde.

Bij beide methoden is het raadzaam om de hoeveelheid kooldioxide in het water voortdurend te meten en ook af en toe de waterhardheid en de zuurgraad te controleren. Goed toegepast zorgt de toevoeging van kooldioxide voor een gezonde plantengroei en een mooi aquarium waarin ook de vissen zich prettig voelen.

Aquascaping

Aquascaping is een nieuwe methode om het aquarium in te richten met de nadruk op het plantenlandschap. Met behulp van mossen, varens, stenen en wortels wordt een natuurlijk ogend geheel gemaakt in de vorm van een landschap onder water. Belangrijk hierbij is de "regel van derden" (een term uit de fotografie, ook wel de gulden snede genoemd). Het beeld wordt met denkbeeldige lijnen verdeeld in 9 vlakken. De snijpunten van die lijnen vormen de zogenaamde sterke punten. Hier wordt bijna vanzelf het oog naar toe getrokken. Een beeld dat op die manier is opgebouwd wordt als aantrekkelijk en harmonieus ervaren. Van belang is de verhouding 1/3 - 2/3. Als voorbeeld wordt vaak een slakkenhuis genoemd. De rondingen in het slakkenhuis worden telkens met een factor 1,618 groter. In de natuur kom je deze verhouding-factor heel vaak tegen.

Bij aquascaping wordt rekening gehouden met evenwicht en harmonie: een afwisseling met lege ruimte, het gebruik van oneven aantallen en een natuurlijke plantengroei. Met name de planten zijn belangrijk. De vissen doen er bij aquascaping niet zo veel toe. Ze mogen vooral het beeld niet verstoren. Hieronder staat een voorbeeld van een aquascape aquarium. Het draait helemaal om de planten en het harmonieuze landschap. Er is geen vis te zien........

Aquascaping is niet gemakkelijk maar het levert soms fascinerende aquaria op zoals bijvoorbeeld de aquaria van Takashi Amano. Het hoeven ook niet altijd grote bakken te zijn. Je kunt ook een mooie aquascape maken in een aquarium van 60 cm. lengte.

Groeiproblemen: voorkomen en verhelpen

We hebben al aangegeven dat licht, CO2 en de juiste voedingsstoffen belangrijk zijn voor een gezonde plantengroei. Gezonde planten zullen bij voldoende licht en CO2 de voedingsstoffen in het aquarium goed opnemen en gebruiken voor groei en fotosynthese. Dat geldt ook voor de aanwezige bacteriën die profiteren van een gezonde plantengroei. Door het verbruik neemt de hoeveelheid voedingsstoffen uiteraard af. Bij het water verversen worden er weliswaar weer wat toegevoegd, maar dit is altijd onvoldoende. Het kan best zijn dat er nog voldoende ijzer in het water zit, maar door een tekort aan bijvoorbeeld kalium zullen de planten toch minder goed groeien. Als planten tekenen van groeiproblemen gaan vertonen is het eigenlijk al te laat.

Het is heel moeilijk om er achter te komen van welke voedingsstoffen er te weinig aanwezig zijn. Het mechanisme van een plant is namelijk ongelofelijk ingewikkeld. Ondanks alle moderne technieken is men nog steeds niet in staat om alle processen te verklaren. Zelfs van bepaalde sporenelementen zoals bijvoorbeeld vanadium weet men de exacte functie nog steeds niet. Wel is bekend dat elk element, ook als het slechts spaarzaam gebruikt wordt of slechts in zeer kleine hoeveelheden wordt aangetroffen, belangrijk is in de keten. In het ergste geval is het benodigde element helemaal niet aanwezig. Dan treedt er een verkleuring en een meestal onherstelbare misvorming van de bladeren op. Een slechte plantengroei geeft bovendien de algen de gelegenheid om de overhand te nemen en de planten te overwoekeren.

Overigens gebeurt dit ook door een tekort aan voedingsstoffen in de bodem. Met name moerasplanten nemen hun voedingsstoffen niet op via de bladeren maar via hun wortelstelsel. Moerasplanten kunnen worden bemest met kleikorrels en voedingstabletten. Voor echte waterplanten zijn er vloeibare producten die aan het water worden toegevoegd. Een combinatie van beide is meestal aan te raden omdat de voedingsstoffen via de bodem veel langzamer worden opgenomen dan de voedingsstoffen via het water. Zou je alleen via de bodem bemesten, dan kan het toch zijn dat de plant een tekort aan een bepaalde voedingsstof krijgt omdat het lang duurt voordat die stof via de bodem kan worden opgenomen. Dit speelt met name bij snelgroeiende planten zoals vallisneria, die veel voedingsstoffen in korte tijd kunnen verwerken.

Plantplan

Tot slot nog een tip. Maak voordat je een aquarium gaat inrichten een plantplan/plattegrond voor jouw aquarium, eventueel samen met aquariumspeciaalzaak Het Natuurhuis. Veel succes met het opzetten en beplanten van jouw eigen aquarium. Heb je nog vragen? Kom gerust langs bij aquariumspeciaalzaak Het Natuurhuis. Wij helpen je graag!

plantplan-voorbeeld> Dierspecialist Het Natuurhuis | Aquariumplanten | Aquarium > aquarium, planten, aquariumplanten

1=grasplant | 2=naaldgras | 3=waterkelk | 4=grote amazone zwaardplant
5=paarse althernanthera | 6=groene cabomba | 7=valisneria spiralis | 8=penningkruid